پاسخی دقیق در باب زمان هجوم به خانه حضرت زهرا سلام الله علیها
امیری سوادکوهی در یادداشتی با عنوان «یومالبیعة؛ قرینهای روشن بر زمان هجوم به خانه وحی»، با بررسی شماری از گزارشها و قرائن تاریخی، به مسئله زمان وقوع هجوم به خانه حضرت صدیقه طاهره سلاماللهعلیها پرداخته است.
به گزارش راه شلمچه، حجتالاسلاموالمسلمین امیری سوادکوهی با تمرکز بر گزارشهای تاریخی درباره زمان بیعت امیرالمؤمنین علیهالسلام و نیز نقلهایی که حادثه هجوم و شهادت حضرت محسن علیهالسلام را به «یومالبیعة» پیوند میدهند، تأکید کرده است که مجموعه این شواهد، وقوع حادثه در روزهای نخست پس از رحلت رسول خدا صلیاللهعلیهوآله را بهعنوان یک احتمال جدی تاریخی تقویت میکند.
امیری سوادکوهی همچنین با تفکیک میان بیعت نخست و بیعت پس از شش ماه و نیز تمایز میان زمان هجوم و تاریخ شهادت حضرت زهرا سلاماللهعلیها، بر ضرورت ارائه دلیل مستقل برای هرگونه ادعای تأخیر این حادثه تأکید کرده است. متن کامل این یادداشت در ادامه میآید:
[یومالبیعة؛ قرینهای روشن بر زمان هجوم به خانه وحی]
در مسئله زمان هجوم به خانه حضرت صدیقه طاهره سلاماللهعلیها، گاه گفته میشود که این حادثه را نمیتوان به روزهای نخست پس از شهادت رسول خدا صلیاللهعلیهوآله نسبت داد. اما این ادعا با مجموعه قرائن تاریخی سازگار نیست.
نخست، زمان بیعت است. ابنکثیر، پس از نقل روایت ابوسعید خدری، سند آن را صحیح محفوظ دانسته و تصریح میکند: مبايعة علي بن أبي طالب إما في أول يوم أو في اليوم الثاني من الوفاة؛ یعنی بیعت امیرالمؤمنین علیهالسلام در روز نخست یا روز دوم پس از شهادت پیامبر واقع شده است. البدایة والنهایة، ج۵، ص۲۷۰.
ابن حجر نیز در فتح الباری از تصحیح ابن حبان و دیگران درباره بیعت علی علیهالسلام فی أول الأمر یاد میکند.
اکنون این قرینه را کنار گزارش شهرستانی از ابراهیم نظام قرار دهید: إنّ عمر ضرب بطن فاطمة يوم البيعة حتى ألقت الجنين من بطنها...؛ یعنی حادثه ضرب حضرت زهرا سلاماللهعلیها و سقط جنین، صریحاً به روز بیعت نسبت داده شده است. الملل والنحل، ج۱، ص۵۹.
حاصل جمع این دو گزارش روشن است: اگر بیعت در روز اول یا دوم پس از شهادت رسول خدا صلیاللهعلیهوآله بوده و حادثه نیز یومالبیعة خوانده شده است، اصلِ پیوند زمانی هجوم با روزهای نخست، یک قرینه تاریخی جدی دارد.
افزون بر این، گزارشهای تاریخیِ مربوط به تهدید خانه حضرت زهرا سلاماللهعلیها نیز این حادثه را در متن وقایع پس از سقیفه و مطالبه بیعت از امیرالمؤمنین علیهالسلام قرار میدهند. بنابراین، برای جدا کردن هجوم از این مقطع و انتقال آن به چندین روز یا هفته بعد، دلیل مستقل تاریخی لازم است؛ نه صرف احتمال.
البته ممکن است کسی احتمال تعدد مراجعات یا هجومها را مطرح کند؛ این احتمال به خودی خود محال نیست، اما احتمال تعدد حوادث، دلیل تأخیر حادثه نخست نیست. همچنین اختلاف درباره بیعت دوم پس از شش ماه را نباید با بیعت نخست در آغاز امر خلط کرد؛ وجود بیعت دوم، زمان بیعت نخست را از میان نمیبرد.
از سوی دیگر، اختلاف روایات درباره مدت حیات حضرت زهرا سلاماللهعلیها ــ مانند هفتاد و پنج یا نود و پنج روز ــ مربوط به تاریخ شهادت حضرت است و نباید با زمان آغاز هجوم خلط شود.
قاعده روشن تحقیق تاریخی این است: نبودن تاریخ تقویمیِ دقیق، مساوی با نبودن چارچوب زمانی نیست؛ و ضعف یا اختلاف یک نقل نیز دلیل اثبات نقیض آن نیست.
پس سخن علمی و منصفانه این است: مجموع قرائن، هجوم را در بستر نخستین بحران پس از شهادت رسول خدا صلیاللهعلیهوآله و در پیوند با مسئله بیعت قرار میدهد؛ و آنکس که میخواهد هجوم را به روزها یا هفتههای بعد منتقل کند، باید برای این فاصله، دلیل تاریخی مشخص ارائه کند.
محسنیه، از این منظر، صرفاً یک عنوان تقویمی نیست؛ یادآور مظلومیت خانه وحی در همان بحرانی است که پس از شهادت رسول خدا صلیاللهعلیهوآله و در کشاکش مسئله بیعت پدید آمد.
اگر بیعت در آغازین روزهای پس از شهادت پیامبر بوده و حادثه در نقل تاریخیِ صریح یومالبیعة نامیده شده است، برای تأخیر هجوم باید دلیل آورد؛ نه برای نسبت آن به همان بستر تاریخی.
این، ادعای صرفِ عاطفه نیست؛ استدلالی استوار بر قرائن تاریخی است. افزون بر آن، مرجعیت شیعه، عزاداری و سوگواری بر حضرت محسن علیهالسلام در روزهای نخست ربیعالاول را از «أفضل القُرُبات» دانسته است؛ و این خود قرینهای درخور تأمل بر قدمت و ریشهداری این سنت سوگواری در میان عالمان شیعه است. فَتَأمَّل.